Kast ve Taksir
Doğrudan kast, olası kast, bilinçli taksir ayrımları
Suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. İki unsur: 1) BİLME - fiili ve sonuçlarını öngörme, 2) İSTEME - neticeyi arzu etme veya kabul etme.
Fail sonucu bilir ve ister. Örnek: A, B'yi öldürmek için silah doğrultur ve ateş eder. Ölüm hem öngörülmüş hem amaçlanmıştır.
Fail sonucun gerçekleşmesini kesin olarak öngörmez ama gerçekleşirse de "olsun" der, kabullenmiştir. "Olursa olsun" düşüncesi. TCK m.21/2: Ceza 1/3 - 1/2 oranında indirilir.
Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışla suçun kanuni tanımındaki neticenin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. Fail neticeyi istemez, öngörmez veya öngörse de istemez.
Fail neticeyi öngörür ama gerçekleşmeyeceğine güvenir/umut eder. "Olmaz" düşüncesi hakimdir. TCK m.22/3: Ceza 1/3 - 1/2 oranında artırılır.
En kritik ayrım:
| Özellik | Olası Kast | Bilinçli Taksir |
|---|---|---|
| Öngörme | Netice öngörülür | Netice öngörülür |
| İrade | "Olursa olsun" - kabullenir | "Olmaz" - güvenir/umut eder |
| Risk algısı | Riski göze alır | Riski bertaraf edeceğine inanır |
| Ceza etkisi | İNDİRİM (1/3-1/2) | ARTIRIM (1/3-1/2) |
OLAY: Sanık düğünde havaya rastgele ateş açıyor. Tabanca tutukluk yapınca yere doğru tutup kurcalıyor, silah ateş alıp 8-10 m mesafedeki çocuğu öldürüyor. KARAR: OLASI KAST. Sanık çevrede insanların olduğunu biliyor, yaralanma/ölüm olabileceğini ÖNGÖRMESİNE RAĞMEN ateşe devam etmiş. "Olursa olsun" şeklinde kabullenme var. TCK m.82/1-e (çocuğu öldürme) + m.21/2 (olası kast) uygulanmalı. ALT MAHKEME HATASI: Bilinçli taksir demiş - BOZULDU.
OLAY: C arabayla oğluyla gezerken hız limitini aşar, yol çalışması bariyerlerini görüp fren yapar ama çarpar, oğlu ölür. ANALİZ: C neticeyi istemiyor (oğlunu öldürmek). Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık var (hız limiti aşımı). SONUÇ: Taksirle öldürme. SORU B: Karşıdan gelen arabaya çarpsa ve o sürücü ölse? CEVAP: Aynı - taksirle öldürme. Mağdurun kimliği değişse de suç niteliği aynı. Hatta aile içi ilişki olmadığı için TCK m.22/6'daki "şahsi cezasızlık sebebi" tartışılabilir.
Taksirin çeşitleri:
- Basit (bilinçsiz) taksir: Netice öngörülmemiş
- Bilinçli taksir: Netice öngörülmüş ama güvenilmiş
- Ağır taksir (ihmal): Basiretli herkesin gösterebileceği dikkat gösterilmemiş