Nedensellik Bağı
Fiil ile netice arasındaki sebep-sonuç ilişkisi ve teoriler
Hareket ile meydana gelen netice arasındaki sebep-sonuç ilişkisidir. "Bu hareket olmasaydı bu netice gerçekleşir miydi?" sorusuna cevap arar. Netice suçlarında zorunlu unsurdur.
Netice için zorunlu olan her koşul nedendir. Ortadan kaldırıldığında netice gerçekleşmeyecek olan her şart nedendir. En geniş nedensellik anlayışı, çok sayıda neden kabul eder.
Genel hayat tecrübesine göre belirli türden neticeyi doğurmaya elverişli olan davranış nedendir. Şart teorisini sınırlar, atipik nedenselliği dışarıda bırakır.
Günümüzde kabul gören teori. Failin yarattığı risk, tipik netice olarak gerçekleşmişse isnat edilir. Sormalar: 1) Fail tehlikeli bir durum yaratmış mı? 2) Netice bu tehlikenin tipik gerçekleşmesi mi? 3) Mağdurun veya üçüncü kişinin eylemi nedenselliği kesmiş mi?
OLAY: A, P'yi bıçaklar ve öldü sanır. Cesedi ortadan kaldırmak için nehre atar. Otopsi: Ölüm bıçaktan değil boğulmadan. SORUN: A'nın kastı bıçaklamaya yönelik ama ölüm boğulmadan oldu. ÇÖZÜMLER: 1) Bütünlük teorisi: Tek fiil olarak değerlendirilir, kasten öldürme. 2) İki ayrı fiil teorisi: İlk fiil kasten öldürmeye teşebbüs, ikinci fiil taksirle öldürme. 3) Yargıtay: Genellikle tek fiil olarak değerlendirir, kasten öldürme.
OLAY: A ve B birbirinden habersiz C'nin suyuna 20'şer mg zehir katar. Öldürücü doz 30 mg. C ölür. SORUN: Tek başına hiçbirinin zehiri öldürücü değil. ÇÖZÜM: Her ikisinin fiili de KOŞUL - ikisi birden ölüme neden olmuş. Her ikisi de kasten öldürmeden sorumlu. Şart teorisi uygulanırsa: "A'nın zehri olmasaydı ölüm olur muydu?" - Evet, ama B'nin zehri de gerekli. Kümülatif nedensellikte her iki fail de sorumlu.
OLAY: A, B'yi tehlikeli kayak merkezine ikna eder. B çığ altında ölür. SORUN: A'nın fiili ile ölüm arasında nedensellik var mı? ANALİZ: Objektif isnadiyet açısından: A tehlikeli bir durum yaratmış mı? Kayak tehlikeli ama meşru aktivite. Çığ riski herkesin bildiği genel bir risk. A özellikle bu riske yönelik bir durum yaratmamış. SONUÇ: Nedensellik var ama objektif isnadiyet yok - sosyal açıdan uygun risktir.
OLAY: Sanık maktule ateş eder, maktul hastanede ameliyat edilir ve kurtarılır. Ama kan nakli sırasında bulaşan hepatit virüsü sonucu ölür. YARGITAY KARARI: Nedensellik kesilmemiştir. Ölüm sanığın başlattığı nedenler serisinden bağımsız değildir. Hastaneye gitme ZORUNLULUĞU sanığın fiilinden doğmuştur. SONUÇ: Kasten öldürme.
OLAY: Sanık sarhoş eve gelir, tehditle kapıya dayanır. Mağdure korkudan pencereden atlar ve yaralanır. KARAR: Nedensellik bağı vardır. Mağdurenin kaçma davranışı sanığın tehdidinin doğal sonucudur. Sanık kasten yaralamadan sorumlu. Mağdurun makul korkuya dayalı kaçış davranışı nedenselliği kesmez.
OLAY: Fail uyuşturucu satar, alıcı aşırı dozda kullanıp ölür. İKİ DURUM: 1) Fail bizzat enjekte ederse veya tek kullanımlık hazırlayıp verirse → Nedensellik VAR. 2) Fail 20 gr satar, alıcı kendisi fazla kullanırsa → Nedensellik YOK (ölüm alıcının fiilinden). ÖNEMLİ: Failin kontrolü ne kadar? Kullanıcının kendi iradesinin rolü nedir?