Diplomatik Bağışıklıklar
1961 Viyana Sözleşmesi ve diplomatik ayrıcalıklar
Diplomatik bağışıklıkların temel kaynağı. 1961'de kabul edildi, 1964'te yürürlüğe girdi. Neredeyse evrensel katılım var. Teamül hukukunu kodifiye etmiştir.
Diplomatik bağışıklığın teorik temelleri:
- Temsil Teorisi: Diplomat gönderen devleti temsil eder
- Fonksiyon Teorisi: Görevin etkin ifası için gerekli (günümüzde kabul gören)
- Dokunulmazlık Teorisi: Misafir diplomatın korunması (tarihsel)
Dört kategori ve bağışıklık düzeyleri:
| Kategori | Örnekler | Bağışıklık |
|---|---|---|
| Diplomatik Ajan | Büyükelçi, Elçi, Maslahatgüzar, Müsteşar, Sekreterler, Ataşeler | TAM bağışıklık |
| İdari ve Teknik Personel | Tercüman, Şifre memuru, Arşivci | TAM bağışıklık (resmi işlemler için) |
| Hizmet Personeli | Şoför, Aşçı, Temizlikçi | SADECE resmi görevler için |
| Özel Hizmetçiler | Diplomatın kişisel çalışanları | Kabul eden devletin tanıdığı kadar |
VCDR m.22 - Misyon binası:
- Kabul eden devlet yetkilileri izinsiz giremez
- Bina, mobilya ve taşınmazlar her türlü aramadan muaf
- Kabul eden devletin koruma yükümlülüğü var
- Haciz, el koyma yapılamaz
VCDR m.29-31 - Tam bağışıklık:
- Kişi dokunulmazlığı - Tutuklama, gözaltı yasak
- Cezai yargı bağışıklığı - MUTLAK, istisnasız
- Hukuki yargı bağışıklığı - 3 istisna: Özel taşınmaz, miras, ticari faaliyet
- Tanıklıktan muafiyet
VCDR m.27: Diplomatik çanta açılamaz ve alıkonulamaz. İçinde sadece resmi evrak ve görev için gerekli eşya olmalı. Uygulamada istismar tartışmaları var.
Z Devleti'nin Ankara'daki büyükelçiliğinde görevli diplomat, görev saatleri dışında alkollü araç kullanırken kaza yapmış, Türk vatandaşı yaralanmış. Analiz: Diplomat cezai yargı bağışıklığından yararlanır - görev dışı olsa bile MUTLAK. Türkiye ne yapabilir? 1) Persona non grata ilan edebilir, 2) Bağışıklığın kaldırılmasını isteyebilir, 3) Tazminat talep edebilir.