Yargı Yetkisi (Jurisdiction)
Devletin yargı yetkisi türleri ve uygulama ilkeleri
Devletin kişiler, olaylar ve eşyalar üzerinde hukuk kuralları koyma (yasama yetkisi), uygulama (yürütme yetkisi) ve yargılama (yargı yetkisi) yetkisidir.
Devlet, kendi ülkesinde işlenen suçlar üzerinde yargı yetkisine sahiptir. En temel ve tartışmasız kabul edilen ilke. Suçun ülkede başlaması veya sonuçlanması yeterli.
Devlet, vatandaşlarının yurt dışında işlediği suçlar için yargı yetkisi kullanabilir. Fail devletin vatandaşıdır.
Mağdurun vatandaşı olduğu devlet yargı yetkisi kullanabilir. Tartışmalı bir ilkedir, tüm devletlerce kabul görmez.
Devletin güvenliğine, para birimine, resmi mühürlerine yönelik suçlarda, suç nerede işlenirse işlensin devlet yargı yetkisi kullanabilir.
Bazı ağır suçlarda (deniz korsanlığı, soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları, işkence) tüm devletler yargı yetkisine sahiptir. Failin veya mağdurun vatandaşlığı, suçun yeri önemsiz.
Beş yargı yetkisi ilkesi karşılaştırması:
| İlke | Bağlantı Noktası | Örnek |
|---|---|---|
| Ülkesellik | Suçun işlendiği yer | Türkiye'de işlenen suç |
| Vatandaşlık (Aktif) | Failin vatandaşlığı | Türk vatandaşının yurt dışında suç işlemesi |
| Mağdura Göre (Pasif) | Mağdurun vatandaşlığı | Türk vatandaşının yurt dışında mağdur olması |
| Koruma | Devlet çıkarları | Yurt dışında Türk parasının sahteciliği |
| Evrensellik | Suçun niteliği | Soykırım, işkence, deniz korsanlığı |