Suçta ve Cezada Kanunilik
Nullum crimen, nulla poena sine lege ve AYM kararları
Nullum crimen, nulla poena sine lege - Kanunda suç olarak tanımlanmamış bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez. Anayasa m.38 ve TCK m.2'de düzenlenmiştir. Ceza hukukunun temel ilkesi.
Dört alt ilke:
- 1. Yazılılık (lex scripta) - Suç ve ceza kanunda yazılı olmalı
- 2. Belirlilik (lex certa) - Açık, anlaşılır, öngörülebilir olmalı
- 3. Kıyas yasağı (lex stricta) - Kıyasla suç yaratılamaz
- 4. Geriye yürümezlik (lex praevia) - Geçmişe uygulanamaz (lehe hariç)
Suçun ve cezanın kanunda açık, anlaşılır şekilde tanımlanması gerekir. Kişi hangi davranışın suç olduğunu ve cezasının ne olacağını önceden bilebilmelidir. Öngörülebilirlik şarttır.
OLAY: TCK m.297 - İnfaz kurumuna yasak eşya sokma suçu. 1. fıkra: Silah, uyuşturucu, elektronik cihaz - SAYILMIŞ. 2. fıkra: "Yetkili makamlar tarafından sokulması yasaklanmış bulunan eşya" - BELİRSİZ. AYM KARARI (E:2010/69 K:2011/116): 2. fıkra iptal edildi. GEREKÇE: İdareye suça konu eşyayı belirleme yetkisi verilmiş. Hangi niteliklerin esas alınacağı belirsiz. Suçun yasallığı ilkesine aykırı. Anayasa m.2, 7, 11, 38'e aykırı.
Kanunda suç olarak düzenlenmemiş bir fiil, benzer bir suç hükmü uygulanarak cezalandırılamaz. Ceza hukukunda aleyhe kıyas YASAKTIR. Lehe kıyas ise bazı görüşlere göre mümkün.
Suç ve ceza SADECE kanun ile konulabilir. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, yönetmelik, genelge ile suç yaratılamaz. Yasama organının münhasır yetkisi. İdari düzenlemeler sadece uygulama detaylarını belirleyebilir.
OLAY: Milletvekili M futbol maçında hakeme "sattınız şerefsizler" diyor. Savcı soruşturma başlatıyor. SORU A: Yakalama yapılabilir mi? CEVAP: HAYIR. Anayasa m.83 - Milletvekili dokunulmazlığı. Suçüstü hali hariç yakalama ve tutuklama yapılamaz. Hakaret suçüstü sayılabilir mi? Tartışmalı ama genel görüş hayır. SORU B: Silahla hakemi öldürseydi? CEVAP: Yakalama YAPILABİLİR - ağır cezalık suçüstü hali istisnası uygulanır.